Εγχειρίδιο σύγχρονης πολιτικής επιστήμης. Σημειώσεις πεδίου

«Ο αγώνας του ανθρώπου ενάντια στην εξουσία

είναι ο αγώνας της μνήμης ενάντια στη λήθη.»

Μίλαν Κούντερα

 

ΠΡΟΛΟΓΟΣ

Η παρούσα συλλογή δεν αποτελεί λογοτεχνικό έργο, αλλά τεχνικό βοήθημα. Περιγράφει τις διαδικασίες με τις οποίες το αδιανόητο μετατρέπεται σε κανονικότητα και ο κοινωνικός δαρβινισμός σε φυσική νομοτέλεια.

Οι ενότητες που ακολουθούν έχουν ταξινομηθεί σύμφωνα με τη ροή της πίεσης στο σύστημα: από την πρωτογενή οριοθέτηση του φόβου, μέχρι την πολιτική εξαπάτηση.

Στόχος του εγχειριδίου δεν είναι η κατανόηση, αλλά η ευθυγράμμιση. Στο τέλος της ανάγνωσης, ο χρήστης οφείλει να έχει απολέσει το βάρος της μνήμης και την ανάγκη του καθρέφτη.

Η ευθύνη για την ορθή χρήση των όρων ανήκει αποκλειστικά σε εκείνους που θα επιλέξουν να παραμείνουν παρόντες. Για τους υπόλοιπους, η σιωπή παρέχεται δωρεάν.

ΠΕΡΙ ΦΟΒΟΥ

Ο φόβος ήταν ήδη εκεί.
Πριν από τις λέξεις.
Πριν από τις επιλογές.

Οριοθετούσε τον χώρο του:
στο σώμα, ως συστολή,
κι έπειτα ως παράλυση.
Στο βλέμμα, ως υπολογισμός.

Οι κινήσεις μικρότερες.
Οι αποστάσεις μετρημένες.
Ο λόγος ζυγιασμένος
πριν αποκτήσει φωνή.

Η προφύλαξη φόρεσε
το προσωπείο της σύνεσης.
Έμαθε να λέει την αναμονή ωριμότητα
και την υποχώρηση σωφροσύνη.

Ό,τι δεν ειπώθηκε
ταξινομήθηκε
στις απώλειες.

Όταν ήρθε η ώρα,
όλα ήταν ήδη έτοιμα.
Η απάντηση
είχε κλειδώσει.

ΠΕΡΙ ΑΡΧΕΙΟΘΕΤΗΣΗΣ

Δεν χρειάστηκε να καούν τα στοιχεία.
Μεταφέρθηκαν στο υπόγειο.

Η αλήθεια ταξινομήθηκε:
σε φακέλους με σκληρό εξώφυλλο,
σε ράφια που δεν φτάνει χέρι,
σε δωμάτια χωρίς παράθυρα.

Εκεί ανέλαβε η σκόνη.
Στρώμα το στρώμα,
το γεγονός έχασε το σχήμα του.
Το όνομα έγινε κωδικός.
Η κραυγή  αριθμός πρωτοκόλλου.

Ο χρόνος έβαλε
τη στρογγυλή σφραγίδα της λήθης.

Αν κάποιος ρωτήσει,
του δείχνουν τον όγκο των εγγράφων.
Η αλήθεια είναι εκεί,
μέσα στο πλήθος 
στατιστικά αδύνατη.

Πάνω, στους διαδρόμους, όλα λάμπουν.
Οι καθαροί τοίχοι
είναι η απόδειξη

πως ποτέ δεν συνέβη τίποτα.

ΠΕΡΙ ΙΕΡΑΡΧΙΑΣ

Απαλλάχθηκε εξ αρχής.
Δεν τον βάραινε.

Η ευθύνη σχεδιάστηκε
ως ιδιοκτησία των κάτω.
Εκείνος διατηρεί μόνο την επικαρπία.

Την επικαλείται
όταν επιβάλλει τη στέρηση.
Την αποσύρει
όταν η πράξη αφήνει ερείπια.

Ο μηχανισμός είναι απλός:
η ευθύνη ρέει προς τα κάτω —
μεταβιβάζεται σαν ορμή,
μέχρι να βρει το σώμα
που θα απορροφήσει
ολόκληρο το σφάλμα της μηχανής.

Στην κορυφή, εξατμίζεται.
Γίνεται:
«στραβή»,
«συγκυρία»,
«αναπόφευκτο».

Η υπογραφή του έχει ημερομηνία λήξης.
Τα χέρια του μένουν καθαρά —
όχι επειδή δεν άγγιξαν,
αλλά επειδή
το αίμα δεν επιτρέπεται
να ανηφορίζει.

ΠΕΡΙ ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΑΣ

Η απόφαση δεν ανακοινώθηκε αμέσως.
Πρώτα κυκλοφόρησε ως φήμη.

Ύστερα ειπώθηκε
πως θα εξεταστεί στην πορεία.
Μετά διαπιστώθηκε
πως δεν υπάρχει χρόνος.
Στο τέλος,
την επικαλούνταν ως ειλημμένη.

Εκείνος που διαφώνησε,
σημειώθηκε.
Όχι εγγράφως.
Το όνομά του απλώς
δεν εμφανίστηκε ξανά σε λίστες.
Άκαμπτο και λαϊκιστή τον είπαν.

Ο άλλος δεν είπε πολλά.
Μόνο ότι καταλαβαίνει τις δυσκολίες.
Ανέλαβε να συντονίσει
τη διαδικασία.

Ό,τι διέλυε
το ονόμαζε μεταρρύθμιση.
Ό,τι πονούσε,
αναγκαία προσαρμογή.
Στο τέλος,
τίποτα δεν χρειαζόταν όνομα.

Τον ευχαρίστησαν.
Το θέμα έκλεισε.

Όσοι απέμειναν, προχώρησαν.
Όσοι έφυγαν,
έμαθαν να μη μιλούν γι’ αυτό.

Στα πρακτικά
δεν υπήρχε διαφωνία.

ΠΕΡΙ ΡΕΑΛΙΣΜΟΥ

Ήταν δύσκολη απόφαση,
πλην όμως υπεύθυνη, είπε.

Δεν τους στέρησε το ψωμί.
Τους εξήγησε τη χημεία της πείνας.

Δεν απέσυρε το φάρμακο από το ράφι.
Τους δίδαξε την αισθητική του πόνου.

Η ίαση κρίθηκε σπατάλη
που υπονομεύει το μέλλον.
Κάθε κομμένη ανθρώπινη ανάσα
χάριζε μια ανάσα
δημοσιονομική
στο σύστημα.

Ο δάσκαλος κρίθηκε υπερεκτιμημένος.
Και ο μαθητής
λυτρώθηκε
από την τυραννία
της περιττής γνώσης.

Όταν το κρύο τρύπησε
τα οστά των γερόντων,
επέβαλε
τη στατική της υπομονής.
Τους εξήγησε
πως η ζεστασιά
είναι θερμική απώλεια
και πως το ρίγος
είναι η μόνη απόδειξη
ότι το αίμα
ακόμη κυκλοφορεί.

Στο τέλος,
ζήτησε την κατανόησή τους.
Κι έπειτα
τη θυσία τους.

Τους έπεισε
πως είναι κλάσμα
που πλεονάζει.
Ήξερε
πως θα ανεχτούν τη βία
αρκεί να φορέσει
το ένδυμα
του αναπόφευκτου.

ΠΕΡΙ ΚΟΣΤΟΥΣ

Μίλησαν για μεγέθη.
Οι άνθρωποι έγιναν αριθμοί
που χαλάνε την εξίσωση.

Η απώλεια βαφτίστηκε απόκλιση.
Ο πόνος, παράπλευρη απώλεια.
Η αδικία, δύσκολη απόφαση.

Εξετάστηκε η βιωσιμότητα της συμπόνιας.
Κρίθηκε ασύμφορη.
Μια επένδυση χωρίς απόδοση.

Στην ανάγκη αντιπαρέθεσαν δείκτες.
Στη δικαιοσύνη, συστημικό ρίσκο.

Στο τέλος, όλα ήταν σωστά μοιρασμένα:

Όσοι πλήρωσαν, δεν μετρήθηκαν.

Κι όσοι μέτρησαν, δεν πλήρωσαν.

ΠΕΡΙ ΡΗΞΗΣ

Το γρανάζι απέκτησε συνείδηση της φθοράς του.
Στην αρχή, μια παύση.
Μια σιωπή εκτός πρωτοκόλλου.

Κανείς δεν την κατέγραψε.
Δεν μπήκε σε πρακτικά.
Δεν προκάλεσε συναγερμό.
Το σύστημα την ταξινόμησε
ως στιγμιαία δυσλειτουργία.

Το γρανάζι δεν έσπασε.
Η μηχανή δεν μπλόκαρε.
Καθυστέρησε μόλις
μισό δευτερόλεπτο.

Οι δείκτες τρεμόπαιξαν.
Ένα αποτέλεσμα βγήκε οριακό.
Τίποτα σοβαρό.
Διέγνωσαν κόπωση υλικού.
Εισηγήθηκαν επαναρρύθμιση.

Εκείνο δεν επικαλέστηκε τίποτα.
Δεν ζήτησε δικαίωση.

Δεν κατέβηκε στα οδοφράγματα.
Απλώς δεν ξαναμπήκε ποτέ
στη θέση του
με τον ίδιο τρόπο.

Και αυτό ήταν αρκετό
για να αρχίσει
να χάνει ρυθμό
η μηχανή.

ΠΕΡΙ ΣΥΜΜΕΤΟΧΗΣ

Η γωνία του αντίχειρα
πάνω στο γυαλί.

Η συμμετοχή έχει γίνει ροή:
ένα scroll πάνω από το πτώμα,
οργή στα σχόλια,
μέχρι η καταστροφή
να φανεί
σαν απλή χρωματική εναλλαγή.

Δεν χρειάζονται διατάγματα.
Αρκεί η σειρά στο ταμείο.
Η σιωπηλή επικύρωση:
στην ουρά,
στο κλικ,
στην ψηφιακή εντολή.

Η βία μεταβολίζεται
σε συναλλαγή.
Η συνείδηση 
σε αγοραστική συνήθεια.

Δεν υπάρχει «έξω».
Κανείς δεν κρατά το μαχαίρι.

Όλοι κρατούν
την πρίζα.

ΠΕΡΙ ΕΛΠΙΔΟΣ

Όταν στο κουτί δεν έμεινε τίποτα,
έβγαλε την ελπίδα.
Δεν είχε ημερομηνία λήξης.

Τη χορήγησε
σε μικρές, ελεγχόμενες δόσεις.
Οι οδηγίες χρήσης ήταν σαφείς:

Να λαμβάνεται με υπομονή.
Να μη συνδυάζεται ποτέ με πράξη.
Να διακόπτεται αμέσως,
αν προκαλέσει κρίσεις προσδοκίας.

Όσοι άντεξαν τη δόση,
βαφτίστηκαν σταθεροί.
Όσοι ζήτησαν αύξηση:
ανίατοι.

Τους χορηγήθηκε
αναμνηστική.

Η ελπίδα αποδείχθηκε placebo.
Ζάχαρη που έλιωνε στη γλώσσα
για να γλυκάνει
τη γεύση του αίματος.

Στο τέλος,
το κουτί άδειασε εντελώς.
Κανείς δεν διαμαρτυρήθηκε.
Είχαν ήδη μάθει
να καταπίνουν
το σχήμα του κενού.

ΠΕΡΙ ΣΙΩΠΗΣ

Η σιωπή έκανε μετάσταση.
Στην αρχή κατέφαγε τη γλώσσα.
Ύστερα άρχισε
να λιμάρει τα δόντια από μέσα.

Από το στόμα έβγαιναν
συριστικά μόνο 
λέξεις υποταγής.
Όσες κατάπιε,
μούχλιασαν στο στομάχι.

Τώρα, όταν ανοίγει το στόμα,
δεν βγαίνει ήχος.
Βγαίνει μια οσμή
παλιού χαρτιού
και σκουριάς.

Έγινε ο τέλειος αγωγός.
Δεν αντιστέκεται πια.
Απλώς μεταφέρει
την πίεση
στον επόμενο.

Κι η μετάσταση
συνεχίζεται.

ΠΕΡΙ ΕΝΟΧΗΣ

Ήταν διαβασμένοι.
Γνώριζαν το όπλο και τον χώρο
πριν καν υπάρξει το πτώμα.

Κανείς δεν αιφνιδιάστηκε.
Κανείς δεν προειδοποίησε.

Δεν ζήτησαν συγγνώμη.
Τραβήχτηκαν ήσυχα
και περίμεναν.

Την κατάλληλη στιγμή,
γνωμάτευσαν
στο γυαλί:
«Τα πράγματα είναι σύνθετα».
«Δεν είναι τόσο απλό».
«Δεν υπάρχουν μαγικές λύσεις».

Διόρθωσαν
τη στίξη
του εγκλήματος.
Έδωσαν βάθος στη σιωπή,
βάρος στην αποδοχή,
ήθος στην παραίτηση.

Όσοι δεν μίλησαν,
ήξεραν γιατί.

Στο τέλος,
τους βρήκαν όλους
να κοιτούν το σφαγείο
με την περιέργεια
εντομολόγου.

ΠΕΡΙ ΚΑΝΟΝΙΚΟΤΗΤΑΣ

Στην αρχή σχολιάστηκε.
Ύστερα εξηγήθηκε.
Στο τέλος, δεν χρειαζόταν λόγια.

Οι λέξεις μετακινήθηκαν.
Ο πόνος έγινε σύντροφος.
Η οργή, συνήθεια.
Η αδικία, «φύση των πραγμάτων».

Οι ενστάσεις αραίωσαν.
Κούρασαν.
Και κουράστηκαν.

Οι απαιτήσεις υποχώρησαν.
Κανείς δεν είπε
πως αυτό ήταν το τέλος.
Απλώς έπαψαν
να μιλούν για αρχή.

Όλα ήταν κανονικά.
Τώρα όλοι κοιτούν το ρολόι.
Οι δείκτες δείχνουν
τη σωστή ώρα.

ΠΕΡΙ ΕΥΘΥΝΗΣ

Κανείς δεν την αρνήθηκε.
Αρχικά, όλοι ζήτησαν μερίδιο.

Ύστερα, τεμαχίστηκε
μέχρι να πάψει να είναι ορατή.

Ο ένας επικαλέστηκε την εντολή.
Ο άλλος, την άγνοια.
Ο τρίτος, το επείγον.

Έτσι μετατέθηκε
σε επιτροπές,
σε διαδικασίες,
σε συγκυρίες.

Στον καταλογισμό,
μοιράστηκε τόσο δίκαια
που στο τέλος
δεν βάραινε κανέναν.

ΠΕΡΙ ΜΝΗΜΗΣ

Πονάει δομικά.
Σαν παλιά κάκωση κάθε φορά που μεταβάλλεται
η πίεση του συστήματος.

Στην αποθήκη, σωροί:
πρόσωπα, λέξεις, σιωπές.

Η μνήμη.
Δεν κρατά ημερολόγιο.
Δεν αξιώνει δικαίωση.

Στέκεται στη γωνία του αποτελέσματος,
εκτίοντας την τιμωρία του μάρτυρα:
να βλέπει το σφαγείο να λειτουργεί
με το ίδιο, αψεγάδιαστο πρωτόκολλο.

Ξανά.
Και ξανά.

ΠΕΡΙ ΙΚΑΝΟΤΗΤΑΣ

Ορίστηκε με δείκτες.
Με κριτήρια που δεν αμφισβητούνται.
Αντικειμενικά.

Η αξιολόγηση δεν είχε πρόσωπο.
Είχε φόρμες.
Κουτάκια.
Χρονικά όρια.

Δεν εξετάστηκε η συνθήκη.
Σταθμίστηκε η απόδοση
εντός αυτής.

Η αντοχή βαφτίστηκε προσόν.
Η κόπωση, έλλειμμα.

Όσοι άντεξαν, προχώρησαν.
Οι άλλοι κρίθηκαν ανεπαρκείς.
Όχι αδικημένοι.
Ακατάλληλοι.

Τους υποσχέθηκαν δεύτερη ευκαιρία.
Να διορθώσουν λάθη.
Να καλύψουν κενά.
Να ευθυγραμμιστούν
με τις υποδείξεις.

Τους εξηγήθηκε
η ισότητα των ευκαιριών.
Το κοινό των κανόνων.

Κανείς δεν απέκλεισε κανέναν.
Απλώς μετρήθηκε
το αποτέλεσμα.

Στο τέλος, η ικανότητα
ταυτίστηκε με την επιβίωση.
Και η αξιολόγηση
με τη φυσική επιλογή.

ΠΕΡΙ ΣΥΝΑΙΝΕΣΕΩΣ

Η συναίνεση δεν επιτεύχθηκε.
Συναρμολογήθηκε.
Λέξη τη λέξη.
Σιωπή τη σιωπή.

Δεν χρειάστηκαν πειστήρια.
Αρκούσε η κόπωση των παρόντων.
Παρουσιάστηκε ως γεωμετρική αναγκαιότητα.

Κάθε αμφιβολία
ορίστηκε στατιστικό σφάλμα
που υπονομεύει τη σταθερότητα.

Δεν ζητήθηκε γνώμη.
Ούτε καν η πρόθεση.
Ο χρόνος θεωρήθηκε εμπόδιο.

Ψηφίστηκε
με τα υψωμένα χέρια των απόντων
και την αδράνεια
των παρόντων.

Στο τέλος,
την ονόμασαν
ενότητα.

ΠΕΡΙ ΟΥΔΕΤΕΡΟΤΗΤΑΣ

Η ουδετερότητα απλώθηκε σαν ομίχλη.
Δεν της χρειάστηκαν επιχειρήματα.

Υπολόγισε κόστος και όφελος.
Στοιχημάτισε στην ασφαλή έκβαση.

Δεν ρίσκαρε λόγο.
Δεν ανέλαβε ευθύνη.
Δικαιώθηκε.

Όσοι μίλησαν, εκτέθηκαν.
Όσοι συγκρούστηκαν, χάθηκαν.

οι ουδέτεροι επείχαν

Στον επόμενο σταθμό,
ήξεραν θα ανέβαιναν στο τρένο.

Και έτσι,
χωρίς να τοποθετηθούν,
τοποθετήθηκαν.

ΠΕΡΙ ΛΗΘΗΣ

Δεν ξεχνά.
Καταναλώνει.

Η λήθη έγινε ο μεταβολισμός του.
Τα γεγονότα της χθεσινής μέρας
περιττώματα του σήμερα.
Η φρίκη
θερμίδες της επόμενης.

Ο νους, εργοστάσιο ανακύκλωσης.
Μετατρέπει την τραγωδία σε δεδομένα,
τον πόνο σε στατιστική,
τη μνήμη σε περιττό λίπος.

Καύσιμο
για την επόμενη βάρδια.

Κάθε scroll καίει μια ανάμνηση.
Κάθε κλικ εξατμίζει έναν νεκρό.

Στο τέλος,
τόσο ελαφρύς
που δεν αφήνει ίχνος.
Ένας άνθρωπος χωρίς σκιά
σε μια πόλη χωρίς καθρέφτες.

ΠΕΡΙ ΣΥΝΤΟΝΙΣΜΟΥ

Ο ένας έκλεισε το μάτι.
Ό άλλος έγραψε την έκθεση.
Ένας τρίτος
πρόσφερε το γυαλί
να επικοινωνηθεί
ή να θαφτεί.

Αναλόγως.

Κάποιος συγχρόνισε το κύκλωμα.
Ρύθμισε τις καθυστερήσεις.
Εξάλειψε τον θόρυβο.
Διασφάλισε τη ροή.

Η συνεννόηση
μόνο με σήμα
κωδικοποιημένο.

Οι πολλοί
έμειναν
εκτός κάλυψης.

Κανείς
δεν μίλησε με όλους.

Τα ονόματα
δεν εμφανίζονταν ποτέ μαζί.

Το κουδούνι στην έδρα
παρέμεινε
παροπλισμένο.

Τα κέρδη
επέστρεφαν
στους ίδιους εξωτικούς λογαριασμούς.

Και ο λογαριασμός
εκδόθηκε
πάλι στο ίδιο όνομα.

ΠΕΡΙ ΠΡΩΤΟΚΟΛΛΟΥ

Η γραφειοκρατία
ήταν η βάση του συστήματος.
Η πρώτη
και η τελευταία
γραμμή άμυνας
όταν ερχόταν
η καταστροφή.

Τα υπόλοιπα
τα ανέλαβε
η ξύλινη γλώσσα.

Ο πόνος ταξινομήθηκε
ως «μη προβλεπόμενη δαπάνη».
Η ζωή
ως «αστοχία υλικού».
Η κραυγή
ως «δεδομένο προς επεξεργασία».

Δεν χρειάστηκε ποτέ
να οπλιστεί.
Αρκούσε
η ιεραρχία των εγγράφων.

Το «εκκρεμεί»
ήταν το όπλο της.
Η αναβολή,
θάνατος σε δόσεις.

Όσο τηρήθηκε
η διαδικασία,
η ευθύνη
δεν εντοπίστηκε.

Μια υπογραφή
στην κάτω δεξιά γωνία.
Ένας αριθμός πρωτοκόλλου.

Και το έγκλημα
εντάχθηκε
στην κανονική λειτουργία.

ΠΕΡΙ ΣΥΝΕΠΕΙΑΣ

Όταν ερχόταν,
μιλούσε καθαρά.
Οι λέξεις αιχμηρές.
Οι υποσχέσεις βάλσαμο.

Ήξερε πού ήταν το πρόβλημα.
Το έλεγε με το όνομά του.
Ζητούσε ρήξη.
Ζητούσε ευθύνη.

Ύστερα άλλαξε θέση.
Όχι άποψη.

Οι παλιές λέξεις
πέρασαν από έλεγχο.
Στρογγύλεψαν.
Έμαθαν να αντέχουν.

Η απαίτηση
έγινε στόχος.
Η δέσμευση,
πλαίσιο.

Όταν κατηγορήθηκε
πως γλείφει
εκεί που έφτυνε,
είπε μόνο
πως οι συνθήκες άλλαξαν.
Πως δεν είναι το ίδιο πράγμα.
Πως το κράτος έχει συνέχεια.

Είπε πως παραμένει ο ίδιος.

Και είχε δίκιο.
Πάντα τόσος
ήταν.

Περί αναγνώσεως (ήτοι επίμετρον)

Η συλλογή αυτή δεν είναι προϊόν επινόησης αλλά παρατήρησης. Οι πρώτες σημειώσεις προέκυψαν στους δρόμους και στα δελτία ειδήσεων των χρόνων της κρίσης, όταν οι λέξεις άρχισαν να χάνουν το βάρος τους και οι άνθρωποι το σχήμα τους. Η μορφή παγιώθηκε όταν έγινε σαφές ότι οι συνθήκες δεν ήταν παρέκκλιση αλλά σταθερό μοντέλο λειτουργίας. Αυτό που ξεκίνησε ως καταγραφή μιας έκτακτης ανάγκης κατέληξε να περιγράφει μια νέα κανονικότητα, όπου η βία δεν χρειάζεται να φωνάζει, αλλά αρκείται στο πρωτόκολλο, στην έκθεση και στη στατιστική. Το Εγχειρίδιο λειτουργεί ως χάρτης αυτής της παγωμένης επικράτειας, όπου η αδικία δεν αποτελεί σφάλμα του συστήματος αλλά την ίδια του τη λειτουργία. Δεν ζητά κατανόηση ούτε ταύτιση· περιορίζεται στην περιγραφή. Όποιος αναγνωρίσει τον εαυτό του ή τα πάθη του, το κάνει με δική του ευθύνη. Ο συντάκτης απλώς κατέγραψε.